Đa tròng: chọn gọng, đo, đeo và kiểm tra cho đúng

Sau khoảng 40 tuổi, thể thuỷ tinh không còn điều tiết đủ để nhìn gần — đó là lão thị, một thay đổi sinh lý chứ không phải bệnh. Đa tròng (kính đa tiêu cự lũy tiến, Varilux phát minh năm 1959) cho một cặp kính nhìn rõ mọi khoảng cách, không có vạch ngăn như kính hai tròng.

• Vùng xa ở phía trên (0% độ Add): đi đường, lái xe.
• Hành lang trung gian (15–85% Add), khoảng 2,6 m – 50 cm: màn hình, bảng giá, người đối diện.
• Vùng gần ở phía dưới (100% Add), dưới 50 cm: sách, điện thoại.
• Hai bên hành lang là vùng nhiễu (loạn thị ngoài ý muốn): nhìn qua đó thấy mờ, nhoè, có thể bồng bềnh như say sóng — mọi đa tròng đều có, thiết kế tốt chỉ làm nó nhỏ và mềm hơn.

Định lý Minkwitz: loạn thị ngoài ý muốn hai bên tăng nhanh gấp đôi tốc độ tăng Add. Vì vậy Add càng cao, vùng nhiễu càng rộng — người Add +2,50 hưởng lợi từ thiết kế cao cấp nhiều hơn người Add +1,00.

Đa tròng phải "nằm vừa" trong gọng: từ tâm đồng tử xuống đáy gọng (FH) phải đủ chỗ cho cả hành lang và vùng đọc. FH tối thiểu = điểm đạt 85% độ Add + ít nhất 5 mm vùng đọc. Khi đọc, mắt hạ khoảng 25–35°.

Tròng tính sẵn cho vị trí gọng chuẩn: khoảng cách đỉnh (mắt – tròng) 12 mm, nghiêng mặt kính 8°, độ cong gọng 2°. Gọng lệch xa chuẩn — cong ôm mặt, đeo quá sát hay quá xa mắt — làm vùng nhìn rõ co lại; khi đó nên chọn bản Fit hoặc dòng cá nhân hoá, tròng được tính theo số đo thật.

Gọng tốt cho đa tròng: đủ cao (FH từ 17–20 mm), có ve mũi chỉnh được để sửa chiều cao và độ nghiêng sau khi lắp, ôm vừa mặt, không trượt xuống mũi.

Đa tròng cần hai con số cho TỪNG MẮT: PD (từ giữa cầu gọng tới mắt) và FH (từ mắt xuống đáy tròng, hệ Boxing). Không chia đôi PD tổng, không dùng chung một FH — mặt người không đối xứng, lệch 1–2 mm là hành lang lệch khỏi đường nhìn.

Điểm đo là ánh phản quang giác mạc (đốm sáng phản chiếu trên mắt), không phải tâm đồng tử: hai điểm lệch nhau theo góc kappa, và ánh phản quang gần trục nhìn thật hơn.

Đo ở tư thế tự nhiên — đứng thẳng, nhìn xa, đầu để như lúc bình thường. Mỗi người có thói quen nghiêng đầu riêng: 1° xoay đầu làm PD từng bên lệch khoảng 0,4 mm, 1° nghiêng mặt kính làm FH lệch khoảng 0,5 mm. Máy đo PD cầm tay luôn ép đầu thẳng 0° nên không thấy được thói quen này.

Thiết kế tốt đến mấy cũng không cứu được toa sai. Một phòng khám ở Canada theo dõi 25.718 đơn đa tròng trong 7 năm: 400 ca (1,6%) quay lại than phiền, trong đó 223 ca do toa. Các lỗi toa hay gặp nhất:

Kê thiếu độ loạn làm vùng nhìn rõ hẹp hẳn — ví dụ thiếu −0,50 × 90°:

Add không cộng theo tuổi. Cùng 45 tuổi, đọc ở 40 cm mà ba người có thể cần ba mức khác nhau — tuỳ khoảng cách làm việc và sức điều tiết còn lại:

Add quá cao làm vùng đọc hẹp lại, vùng nhiễu nhiều hơn và khách phải đọc bằng vùng trung gian. Bốn lý do hay khiến Add bị kê cao:

• Độ xa bị dư độ cận
• Thử đọc ở khoảng cách quá gần
• Khách thích thêm +0,25 vì chữ trông to hơn
• Cố ý kê dư +0,25 cho kính "dùng được lâu năm"

Tiệm đo kiểm lại khi: độ cầu đổi từ 0,75 D, trục loạn đổi từ 10°, độ loạn đổi từ 0,50 D so với kính cũ; lần đầu đeo đa tròng mà Add trên +1,50; đang đeo đa tròng mà Add tăng từ 0,75.

Não cần thời gian để học "đưa mắt đúng vùng": thường từ vài giờ tới khoảng 2 tuần. Vài thói quen giúp quen nhanh:

1. 1Đeo liên tục ngay từ ngày đầu, đừng tháo ra đổi qua kính cũ — đổi qua lại là não phải học lại từ đầu.
2. 2Nhìn sang bên thì XOAY ĐẦU theo mũi, đừng liếc mắt — hai bên hành lang là vùng nhiễu.
3. 3Đọc sách, điện thoại: HẠ MẮT chứ đừng cúi đầu, đưa vật vào giữa tầm nhìn; xê dịch khoảng cách một chút tới khi chữ nét.
4. 4Màn hình máy tính đặt thấp hơn tầm mắt một chút để nhìn qua vùng trung gian; phải ngửa cổ mới rõ thì nên có thêm kính văn phòng.
5. 5Xuống cầu thang: cúi đầu để nhìn bậc thang qua phần trên của tròng; mấy ngày đầu nhớ bám tay vịn.
6. 6Qua 2 tuần vẫn chóng mặt, phải nghiêng đầu dò chỗ nhìn rõ: quay lại tiệm kiểm tâm, chiều cao và toa — đa số là do số đo hoặc toa, không phải do "không hợp đa tròng".

Trên bao tròng Varilux có HAI dòng độ: dòng đặt hàng (độ trong toa) và dòng để kiểm trên máy đo. Tròng được tính để cho ĐÚNG độ toa ở vị trí đeo thật (có độ nghiêng, lệch tâm) — nên máy đo đọc ra khác toa là đúng thiết kế.

1. 1Độ xa: đặt mặt lõm của tròng vào đầu đo, đọc ở vòng tròn nhìn xa phía trên.
2. 2Add: lật mặt lồi vào đầu đo, đo ở vòng nhìn xa rồi ở vòng nhìn gần.
3. 3Add = độ vòng gần − độ vòng xa. Vòng gần không phải lúc nào cũng đọc đúng tuyệt đối — lệch vài chục độ là bình thường.

Mọi dòng Varilux đều là đa tròng; lên bậc là thêm công nghệ làm vùng rõ rộng hơn và tròng được tính theo nhiều số đo của chính bạn hơn.

Physio 3.0 — Binocular Booster: 55% người lão thị có hai mắt chênh độ từ 0,50 D. Nếu mỗi tròng được tính riêng, hai bên nét không đều; Binocular Booster sắp khớp bản đồ loạn của hai mắt rồi gộp lại, mô phỏng của Essilor cho thấy giảm 30% suy giảm thị lực hai mắt so với tròng cao cấp khác. W.A.V.E 2.0 giữ nét cả khi thiếu sáng.

Varilux XR — dựa trên AI hành vi (hơn 1 triệu điểm dữ liệu): XR-motion tối ưu hai mắt theo thói quen nhìn dự đoán; Xtend cho cùng một góc nhìn rõ nhiều khoảng cách trong tầm tay, không phải dò điểm nhìn; Nanoptix "hấp thụ" biến dạng khi chuyển động nên bớt say sóng.

Bậc càng cao, tiệm càng đo thêm nhiều thông số — tròng tính cho đúng khuôn mặt và gọng của bạn:

Vì sao XR Pro đo tâm xoay mắt? Vị trí tâm xoay đổi theo độ dài nhãn cầu: mắt viễn ngắn hơn, mắt cận dài hơn — dùng số trung bình là tròng tính lệch cho người độ nặng.

Mắt thuận: não ưu tiên tín hiệu từ mắt thuận — mắt này nhìn rõ và chuyển động nhanh hơn. XR Pro thiết kế ưu tiên mắt thuận để tăng phản xạ thị giác.