Sàng lọc 3 phút · không thay khám

Kiểm tra nhìn đôi, lé, lác tại nhà

Nhìn một thành hai, mắt con trông bị lệch, hay mỏi mắt khi đọc gần? Trả lời vài bước để biết nên đi viện, khám bác sĩ mắt hay đặt lịch đo hai mắt tại tiệm.

"Lé" (miền Nam) và "lác" (miền Bắc) là cùng một tình trạng: hai mắt không cùng nhìn vào một điểm. Trang này giúp bạn sàng lọc tại nhà trong khoảng 3 phút — không thay khám mắt. Khi cần, tiệm đo độ lệch bằng máy RT-6100 và cắt kính có lăng kính kèm độ.

Đi viện ngay nếu…

Nhìn đôi hoặc mắt lệch xuất hiện ĐỘT NGỘT, nhất là khi kèm một trong các dấu hiệu sau:

Đau đầu dữ dội, đau quanh mắt hoặc đau khi đảo mắt.
Sụp mi, hai đồng tử (con ngươi) to nhỏ khác nhau.
Méo miệng, nói khó, nuốt khó, tê hoặc yếu tay chân, nửa người, chóng mặt mất thăng bằng.
Mới bị chấn thương đầu hoặc mặt.
Trẻ nhỏ bỗng dưng lé, hoặc ảnh chụp có đèn flash thấy đồng tử ánh TRẮNG (thay vì ánh đỏ) ở một mắt.

Đừng chờ đo kính: đến bệnh viện hoặc cơ sở cấp cứu gần nhất ngay; có méo miệng, nói khó, yếu tay chân thì gọi cấp cứu. Các bước dưới đây chỉ dành cho người KHÔNG có những dấu hiệu này.

Sàng lọc khoảng 3 phút · không thay khám

Bạn đang gặp tình huống nào?

Chọn một tình huống và trả lời từng bước. Cuối cùng trang nói rõ một việc nên làm.

Kết quả chỉ để sàng lọc, không thay khám mắt.

Máy RT-6100 tại tiệm đo được gì

Phần lớn bài đo hai mắt cần tách riêng hình của từng mắt. Máy đo thị lực điện tử Nidek RT-6100 cùng bảng thị lực Nidek SC-1600 tại tiệm làm được các bài sau:

Lác ẩn (mắt có xu hướng lệch, chỉ lộ ra khi tách hai mắt): chữ thập Phoria, Phoria có điểm nhìn cố định, Mallet ngang / dọc, Von Graefe ngang / dọc, Maddox ngang / dọc, Schober → mắt lệch vào, ra, lên hay xuống và số lăng kính tương ứng.
Lác xoáy: bài Cyclophoria → mắt có xoay lệch hay không.
Hai mắt thấy hình to nhỏ khác nhau: Aniseikonia dọc / ngang → phần trăm chênh lệch.
Nhìn đôi, hoặc một mắt bị "tắt": 4 chấm Worth → thấy 4 chấm là hai mắt hợp nhất; 5 chấm là nhìn đôi; 2 hoặc 3 chấm là một mắt đang bị ức chế.
Nhìn lập thể (chiều sâu): Stereo, tam giác, cân bằng, 4 dòng → tới mức 40 giây cung.
Sức hội tụ / phân kỳ: lăng kính xoay → lúc bắt đầu mờ, lúc vỡ thành hai hình, lúc hồi lại một hình.
Điểm hội tụ gần: đưa đầu bút lại gần mũi → số cm, máy đổi ra độ lăng kính.

Lé thật — mắt lệch hẳn, ai nhìn cũng thấy — người đo quan sát bằng test che mắt rồi đo độ lệch trên máy. Đo xong, nếu cần, tiệm cắt kính có lăng kính kèm độ để hai mắt nhìn trùng lại một hình, đỡ nhìn đôi, đỡ mỏi mắt; kết quả đo cũng cho biết lúc nào nên khám bác sĩ mắt. Xem thêm hệ thống thiết bị đo mắt của tiệm.

Đo tại tiệm

Đo hai mắt bằng máy RT-6100

Người đo là kỹ thuật viên khúc xạ có chứng chỉ. Máy đo được độ lệch và số lăng kính; cần thì tiệm cắt kính có lăng kính kèm độ để hai mắt nhìn trùng lại một hình. Kết quả cũng cho biết lúc nào nên khám bác sĩ mắt.

Địa chỉ tiệm: 529 Đường 3/2, P. Vườn Lài, TP.HCM (P.9, Q.10 cũ)

Đo chuyên sâuĐặt lịch đo chuyên sâuChỉ đường

Vì sao không có các bài test này trên mạng

Các bài đo ở trên cần tách hai mắt bằng kính lọc phân cực, kính đỏ – xanh, thanh Maddox hoặc lăng kính. Màn hình điện thoại không thay được những thứ đó.

Ngay cả ứng dụng chụp ảnh sàng lọc lé đã được nghiên cứu cũng còn bỏ sót: ứng dụng EyeTurn thử trên 133 học sinh phát hiện 83 % số ca lé, và trong số trẻ bị báo có vấn đề chỉ 38,5 % thật sự bị lé; một nghiên cứu khác ghi nhận máy chụp The Spot phát hiện khoảng 77 % số ca. Vì vậy trang chỉ hỏi những gì bạn tự quan sát được, rồi chỉ ra một việc nên làm.

Bài kiểm tra khác

Nếu bạn hay nhầm màu, hoặc muốn biết mình thuộc nhóm yếu màu nào, hãy thử bài kiểm tra mù màu tại nhà — khoảng 3–4 phút theo bộ Ishihara + cấu trúc HRR, cũng chỉ là sàng lọc trên màn hình, xác nhận vẫn cần cơ sở khám mắt.

Câu hỏi thường gặp

Lé và lác khác nhau không?

Không. "Lé" là cách gọi ở miền Nam, "lác" ở miền Bắc — cùng một tình trạng (tiếng Anh: strabismus): hai mắt không cùng nhìn vào một điểm.

Lác ẩn là gì?

Là khi mắt có xu hướng lệch nhưng lúc khoẻ hai mắt vẫn tự kéo thẳng được, nên nhìn bên ngoài không thấy. Khi mệt hoặc nhìn gần lâu, mắt không kéo nổi nữa thì có thể mỏi mắt, nhoè chữ hoặc nhìn đôi. Lác ẩn chỉ lộ ra khi tách hai mắt bằng các bài đo như trên máy RT-6100. Đo ra độ lệch thì tiệm có thể cắt kính có lăng kính kèm độ để đỡ mỏi mắt, đỡ nhìn đôi.

Che một mắt mà vẫn thấy đôi là sao?

Đó là nhìn đôi một mắt: lỗi nằm ở chính mắt đó hoặc ở tròng kính — hay gặp là loạn thị chưa chỉnh đúng, kính lệch tâm, khô mắt, giác mạc hình chóp, đục thuỷ tinh thể. Nên đo khúc xạ lại; đo đúng độ mà vẫn đôi thì khám bác sĩ mắt.

Trẻ dưới 4 tháng tuổi mắt hơi lệch có sao không?

Trẻ dưới khoảng 4 tháng tuổi, mắt thỉnh thoảng lệch có thể là bình thường. Sau 4 tháng tuổi mà mắt vẫn lệch, dù lúc có lúc không, nên cho trẻ đi khám mắt. Lé ở trẻ dễ kéo theo nhược thị; chữa sớm thì kết quả tốt hơn.

Tiệm có làm kính cho người lé, lác không?

Có. Tiệm đo độ lệch bằng máy RT-6100 và cắt kính có lăng kính kèm độ, giúp hai mắt nhìn trùng lại một hình, đỡ nhìn đôi, đỡ mỏi mắt. Kính lăng kính bù độ lệch khi đeo; tháo kính ra, mắt vẫn lệch.

Lé lớn, lé mới xuất hiện hoặc có dấu hiệu trong khung đỏ, và lé ở trẻ: nên khám bác sĩ mắt trước, vì có thể cần tập, mổ hoặc chữa nhược thị. Trẻ lé do viễn thị thì kính đúng độ có thể làm mắt thẳng lại — đơn kính cần đo có nhỏ thuốc liệt điều tiết tại bác sĩ mắt; có đơn thì tiệm làm kính theo đúng đơn.

Thang CISS dùng cho người lớn được không?

Thang được kiểm chứng cho trẻ 9 đến dưới 18 tuổi, với ngưỡng 16 điểm. Ở người lớn chưa có ngưỡng đáng tin — trong một nghiên cứu ở sinh viên, trong số người điểm cao chỉ khoảng 15 % thật sự bị thiểu năng hội tụ — nên trang chỉ cho người lớn xem danh sách triệu chứng, không chấm điểm.

Nguồn

StatPearls — Diplopia (NCBI Bookshelf): phân biệt nhìn đôi một mắt / hai mắt, dấu hiệu cần khám ngay.
StatPearls — Strabismus (NCBI Bookshelf): lé ở trẻ, nhược thị, lé trong do viễn thị.
StatPearls — Esotropia (NCBI Bookshelf): lé trong điều tiết và kính chỉnh viễn thị.
CITT Group (Rouse và cộng sự), Optometry and Vision Science 2009: thang CISS, ngưỡng 16 điểm cho trẻ 9 đến dưới 18 tuổi.
Horwood, Toor, Riddell, British Journal of Ophthalmology 2014: CISS ở sinh viên, chỉ khoảng 15 % người điểm cao thật sự thiểu năng hội tụ.
BMC Ophthalmology 2021 — ứng dụng EyeTurn sàng lọc lé ở trường học.
Nidek — máy đo thị lực điện tử RT-6100 và tài liệu hướng dẫn sử dụng bản gốc tiếng Anh của hãng.