Cấu trúc tròng đa tròng cao cấp (Varilux Comfort Max, Liberty 3.0, Zeiss Light 2): hành lang, vùng loạn và vì sao hình 3D vẽ như vậy

1. Bậc "cao cấp" là bậc nào trong thang của tiệm?

2. Bốn vùng trên một tròng đa tròng

• Vùng xa nằm phía trên dấu chữ thập lắp kính (⊥), đúng độ nhìn xa của toa. Vùng này rộng dần lên trên và hết rất nhanh bên dưới dấu: trong 28 mẫu Sheedy đo năm 2004, 15 mẫu không còn vùng xa ở 2 mm dưới dấu, không mẫu nào kéo tới 4 mm.
• Hành lang là dải hẹp nơi độ cộng tăng dần từ 0 tới đủ Add, dùng để nhìn màn hình, bảng giá, táp-lô ô tô. Chỗ hẹp nhất gọi là eo hành lang.
• Vùng đọc là nơi đã đủ Add, lệch về phía mũi một chút vì hai mắt quy tụ khi nhìn gần. Với Add +2,00, Sheedy ghi nhận mức +1,75 D bắt đầu xuất hiện ở khoảng 11,5–17 mm dưới dấu tuỳ mẫu, và 12/28 mẫu không lên tới đủ +2,00 D.
• Vùng loạn hai bên nằm hai bên hành lang và vùng đọc. Ở đây mặt tròng sinh ra loạn thị không mong muốn, nên nhìn qua sẽ nhoè, và hình lắc lư khi quay đầu.

3. Vì sao vùng loạn hai bên bắt buộc phải có

Đây là phần đáng đọc kỹ nhất, vì nó trả lời câu "bậc cao cấp có hết nhoè hai bên không?".

1. Định lý đúng chặt chẽ ngay sát đường giữa hành lang. Số đo của Sheedy cho thấy bề rộng vùng rõ có đoạn rộng hơn, có đoạn hẹp hơn dự báo (độ lệch có thể xảy ra trong phạm vi 2 mm quanh hành lang); tính trung bình trên cả hành lang thì xấp xỉ đúng dự báo.
2. Độ cộng tăng càng nhanh, tức hành lang càng ngắn, thì loạn hai bên dâng càng gắt (Meister).
3. Theo Sheedy, lượng loạn đi kèm một mức tăng độ trên một quãng nhất định "có thể được phân bổ lại nhưng có lẽ không giảm được". Thiết kế giỏi chỉ dời vùng loạn sang chỗ ít dùng và làm mép mềm hơn, chứ không xoá được nó.

4. Vì sao hình 3D của tiệm vẽ hành lang như vậy

• Dáng đồng hồ cát. Vùng rõ (ranh 0,50 D) phủ hết bề ngang tròng từ khoảng 10 mm trên dấu ⊥, thu hẹp dần xuống eo rồi nở ra ở vùng đọc. Chỗ hẹp nhất nằm ở đoạn giữa hành lang, nơi độ cộng đang tăng, phù hợp với định lý Minkwitz.
• Eo hành lang đặt ở khoảng 2/3 chiều dài hành lang, tức 9,9 mm dưới dấu khi Add +2,00.
• Chiều dài hành lang 14,6 mm khi Add +2,00. Hình 3D cho hành lang dài thêm một chút khi Add cao hơn, và giữ chiều dài này như nhau ở cả 5 bậc (các bậc khác nhau ở bề rộng vùng rõ và độ đậm, độ mềm của vùng loạn). Đây là lựa chọn minh hoạ của tiệm. Ngoài đời, chiều dài hành lang do bản tròng (ngắn, chuẩn, hay biến đổi theo gọng) quyết định, xem mục 6.
• Hành lang cong về phía mũi (gọi là inset): 2,6 mm khi Add +2,00, sát mức 2,5 mm cố định của thiết kế truyền thống (Meister).
• Vùng loạn hai bên hành lang: trên khối 3D là lớp mờ đậm dần từ ranh vùng rõ ra mép tròng; trên sơ đồ ở mục 2 tô màu cam.
• Các dấu trên tròng: chữ thập ⊥; vòng kiểm xa Ø11 mm hở đáy, ôm lấy dấu; vòng kiểm gần Ø8 mm nét đứt, nằm 16,6 mm dưới dấu và lệch về phía mũi. Các mức này nằm trong khung của Hướng dẫn đánh dấu tròng của Vision Council (vòng xa 10–15 mm, vòng gần từ 8 mm trở lên) và Hướng dẫn lắp Varilux (vòng gần 13–18 mm dưới dấu, điểm lăng kính 4 mm dưới dấu).

Số của Sheedy được đọc trên biểu đồ trong bài báo, sai số khoảng ±0,5 mm.

5. So với bậc freeform ngay dưới, và các bậc trên

Trái: freeform (vùng xa 13, eo 4, vùng đọc 10 mm). Phải: cao cấp (16, 5, 12 mm). Cùng Add +2,00 và cùng chiều dài hành lang; bề rộng cả hai bên đều là minh hoạ theo bậc.

• Mài theo toa không phải đặc quyền bậc cao cấp. Bậc freeform của tiệm cũng mài kỹ thuật số theo từng toa.
• Bậc cao cấp là các dòng Varilux / Zeiss có dữ liệu do hãng công bố: Comfort Max có số mô phỏng và khảo sát người đeo của Essilor; Comfort Max và Light 2 3Dv có bản lắp được gọng nông (từ 14 mm và 13 mm), xem mục 7.
• Các bậc trên có thêm lựa chọn hành lang. Zeiss SmartLife Pure có 3 chiều dài hành lang cố định (dài / vừa / ngắn, chiều cao lắp tối thiểu 18 / 16 / 14 mm); SmartLife Plus và Superb có hành lang biến đổi, lắp từ 13 mm. Essilor công bố Varilux XR có "thể tích nhìn rõ dải rộng" +49% so với Varilux X (mô phỏng R&D nội bộ năm 2022). Muốn đọc thêm về dòng Zeiss bậc trên: Zeiss SmartLife Progressive.

6. Hành lang dài bao nhiêu, gọng cần cao bao nhiêu?

Một số điểm đi kèm:

• Quy tắc "hành lang + 4 mm". Bảng Zeiss chính là quy tắc này. Sheedy (2006) cũng tính chiều cao lắp tối thiểu bằng điểm cao nhất đạt +1,75 D cộng 4,0 mm. Trên 23 thiết kế Sheedy khảo sát, chiều cao lắp tối thiểu do hãng ghi nằm khoảng 14–20 mm.
• "Hành lang 14 mm" của hai hãng chưa chắc giống nhau. Theo Santini, cách định nghĩa phổ biến tính hành lang từ điểm lắp tới chỗ đạt 85% Add; so với cách tính tới 100% Add thì cộng thêm khoảng 2 mm. Meister cũng lưu ý hành lang hãng quảng cáo thường ngắn hơn khoảng cách tới điểm kiểm gần, và mỗi 1 mm hành lang thêm cần mắt liếc xuống thêm khoảng 2°.
• Inset: thiết kế truyền thống dời vùng đọc vào phía mũi cố định 2,5 mm. Thiết kế có inset biến đổi dùng khoảng 1,5 mm (Add thấp, độ cong thấp) tới từ 3,5 mm trở lên (Add cao, độ cong cao) (Meister).

7. Từng dòng trong bậc: hãng công bố gì, và không công bố gì

• Số hãng: vùng nhìn hữu ích được nới rộng +46% so với Varilux Comfort 3.0. Theo chú thích của chính hãng, đây là mức tăng diện tích trung bình, tính trên 3 toa (−4, 0 và +4, cùng Add 2), 5 khoảng nhìn (40 cm, 60 cm, 1 m, 2 m, 5 m), với ngưỡng giảm thị lực tối đa 0,15 logMAR. Đây là mô phỏng R&D của Essilor, so với đời trước của chính hãng.
• Khảo sát người đeo (hãng công bố, khảo sát ở Pháp 2019–2020): 9/10 người mới đeo đa tròng muốn tiếp tục dùng (49/53 người); 97% quen trong vòng 2 ngày (84 người).
• Chiều cao lắp tối thiểu: 14 mm.
• Không công bố: bề rộng vùng xa, hành lang, vùng đọc theo mm.

• Số hãng: trang Essilor Anh chỉ ghi "rõ ở mọi khoảng cách, với vùng nhìn gần rộng hơn", không kèm con số.
• Khi ra mắt ở Mỹ (Vision Monday, 5/2022): dành cho người mới chớm lão thị, dải Add +0,75 đến +1,50. Theo quy tắc 2A/h ở mục 3, Add thấp thì loạn hai bên nhỏ theo tỉ lệ. Đó là lý do vật lý khiến đa tròng Add thấp ít nhoè hai bên hơn, ở bất kỳ dòng nào, không riêng Liberty.
• Con số "rộng hơn 65%" xuất hiện trên một số trang bán lẻ. Chúng tôi không tìm thấy nó trên trang chính thức của Essilor (đã kiểm trang Philippines, Việt Nam và Anh) nên không dùng.
• Không công bố: bề rộng theo mm. Chiều cao lắp tối thiểu của bản 3.0 không có trong các tài liệu chúng tôi đã đọc; bản Liberty đời trước được ABDO (2019) ghi 17 mm, bản Short 14 mm.

• Số hãng: theo blog Zeiss Vision Care Mỹ (khoảng 11/2024), bản 3Dv có vùng đọc được tính theo từng gọng, lắp được từ chiều cao 13 mm trở lên (chiều cao lắp biến đổi).
• Không công bố (trong các tài liệu chúng tôi đã đọc): bề rộng theo mm, và khác biệt giữa bản D với bản 3D bằng con số cụ thể.

8. Ai hợp với bậc này, và phải đánh đổi gì

• Người đeo đa tròng lần đầu, Add còn thấp. Liberty 3.0 được hãng nhắm cho dải Add +0,75 đến +1,50.
• Người đã quen đa tròng, nhìn nhiều khoảng cách trong ngày, và muốn một thiết kế dòng chính hãng có công bố dữ liệu (Comfort Max).
• Người dùng gọng nông: Comfort Max lắp từ 14 mm, Light 2 3Dv từ 13 mm. Nhưng cần nhớ hành lang ngắn thì loạn dâng gắt hơn, ở dòng nào cũng vậy.

• Vẫn có vùng loạn hai bên (định lý Minkwitz). Muốn đọc chữ lệch sang hai bên thì vẫn phải xoay đầu, không chỉ liếc mắt.
• Ngồi máy tính nhiều giờ: ở mọi bậc, vùng trung gian là chỗ hẹp nhất của tròng (Sheedy đo ≈2,9–4,5 mm). Đa tròng văn phòng có độ cộng giảm dần từ vùng đọc lên trên (Sheedy & Hardy 2005), dành chỗ cho trung gian và gần thay vì vùng xa (ví dụ Hoya mô tả dòng Tact: vùng xa hẹp, vùng trung gian và đọc rộng). Nếu phần lớn thời gian là màn hình, có thể cân nhắc thêm một cặp như vậy; tổng quan ở Kính đa tròng.
• Không thuộc nhóm "cá nhân hoá" theo cách tiệm xếp, tức nhóm tính thêm thông số đeo riêng của từng người. Đó là việc của bậc 5.
• Lắp lệch thì bậc nào cũng hỏng. 1 mm trên tròng ≈ 2° góc nhìn. Với vùng trung gian chỉ rộng vài mm (Sheedy đo ≈2,9–4,5 mm), lệch 1–2 mm so với đồng tử đã là một phần đáng kể của bề rộng đó.

9. Ngoài đời, tròng đa tròng trông thế nào?

• Lúc nhận tròng từ hãng, mặt tròng có dấu mực: chữ thập lắp kính (rộng từ 4 mm), vòng kiểm xa (Ø10–15 mm, được phép hở đoạn sát dấu), vòng kiểm gần (từ Ø8 mm), và chấm điểm lăng kính (Varilux: 4 mm dưới chữ thập; vị trí này khác nhau giữa các hãng). Essilor ghi rõ vòng kiểm gần không còn dùng để kiểm độ gần, vì vùng đọc thật có thể nằm ngoài vòng. Tiệm dùng các dấu mực để lắp và kiểm, rồi lau sạch khi giao kính.
• Thứ còn lại vĩnh viễn là hai dấu khắc ẩn cách nhau 34 mm (±0,5 mm), nằm ngang điểm lăng kính. Vision Council yêu cầu dấu vĩnh viễn "chỉ nhìn thấy ở mức tối thiểu với người quan sát"; ABDO gọi đây là dấu bán ẩn. Dưới dấu phía thái dương là số Add (hai chữ số, ví dụ "22" = +2,25), dưới dấu phía mũi là ký hiệu thiết kế và chiết suất.
• Không có đường ghép và không có "bước nhảy hình" như kính hai tròng (Jalie). Người đối diện nhìn vào thấy như tròng đơn tròng. So sánh kỹ với kính hai tròng ở Kính hai tròng.

10. Đo và lắp đa tròng tại Kính Mắt Điện Biên Phủ

Với đa tròng, độ chính xác khi đo và lắp quan trọng không kém bậc tròng. Tại tiệm:

• Đo PD từng mắt và chiều cao lắp trên chính gọng bạn chọn, ở tư thế đứng tự nhiên.
• Máy mài Briot Couture quét gọng 3D, rồi hệ Wavefront (Visionix) đo bản đồ công suất trên toàn mặt tròng, đọc dấu khắc ẩn mà không cần chấm bút, và chiếu thiết kế tròng lên hình gọng trước khi cắt. Nhờ vậy thấy trước hành lang và vùng đọc sẽ nằm ở đâu trong gọng.
• Kính đã lắp được đo lại từng mắt trước khi giao.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn tham khảo

• Sheedy J.E. Progressive addition lenses — matching the specific lens to patient needs. Optometry 2004;75(2):83–102 — PubMed · toàn văn (bản iCare Labs)
• Sheedy J., Hardy R.F., Hayes J.R. Progressive addition lenses — measurements and ratings. Optometry 2006;77(1):23–39 — PubMed · toàn văn (bản Younger Optics)
• Sheedy J.E., Campbell C., King-Smith E., Hayes J.R. Progressive powered lenses: the Minkwitz theorem. Optom Vis Sci 2005;82(10):916–22 — PubMed
• Minkwitz G. Über den Flächenastigmatismus bei gewissen symmetrischen Asphären. Optica Acta 1963;10:223–227 — DOI
• Meister D. Optics of Progressive Lenses — OptiCampus
• Jalie M. Progressive power lenses — ABDO (PDF)
• Fitting Height Guidance — Courtesy of ZEISS — ABDO (PDF)
• Santini B. Coping With Corridors. 20/20 CE, 9/2015 — 20/20
• Sheedy J.E., Hardy R.F. The optics of occupational progressive lenses. Optometry 2005;76(8):432–41 — PubMed
• Essilor — Varilux Fitting & Dispensing Guide 06/21 — PDF
• Essilor — Varilux Cutout Chart 02/21 — PDF
• Essilor of America — Varilux Lenses Availability, 3/2022 — PDF
• ABDO — Essilor Further Information (2019) — PDF
• ABDO — Hoya Further Information (2019) — PDF
• Sanders A. Low Add Boost, Degressive and Occupational Lenses. ABDO, 2/2019 — PDF
• Essilor UK — Varilux Comfort Max · Varilux Liberty 3.0
• Essilor Pro (Mỹ) — Varilux Comfort Max · Varilux XR series
• Essilor Philippines — Varilux Liberty 3.0
• Vision Monday, 10/5/2022 — Essilor debuts Varilux Liberty, a PAL for emerging presbyopes
• ZEISS Vision Care (Mỹ) — Introducing ZEISS Light 2
• ZEISS — SmartLife Progressive lenses fact sheet, 10/2023 — PDF
• The Vision Council — Lens Marking Guidelines v2.0, 6/2014 — PDF
• ABDO — Hidden Markings on Progressive Power Lenses (2018) — PDF